Zijn opdracht

Bij zijn inwijding had Inayat Khan van zijn moershid Madani een zegen meegekregen, die je ook als opdracht kunt interpreteren: ga de wereld in en verspreid de wijsheid van het soefisme, want daarvoor ben je begenadigd. Je zou kunnen zeggen dat hij met zijn zwerftochten als derwisj daaraan gehoor gaf. In de overlevering van deze zegen zitten echter nogal wat verschillen. Wellicht waren de zwerftochten niet meer dan een voorbereiding. Veel interpretaties benadrukken dat Madani Inayat Khan als opdracht gaf het Oosten en het Westen te verzoenen, en wel met de harmonie van zijn muziek. Als hij in 1910 scheep gaat naar de Verenigde Staten en daar spreekt en schrijft over ‘the message’ die hij brengt, krijgt ook dit een nadrukkelijk accent. Het heet dan dat Hazrat Inayat Khan met de Boodschap van eenheid van religieuze idealen het Oosten en Westen verbindt. Dat is waar, maar misschien toch iets te eendimensionaal en vanuit bestaande godsdiensten getypeerd. Je moet erbij bedenken dat die eenheid verder gaat dan religieuze idealen en het hele leven omvat, en dat de boodschap niet kant en klaar was met hoofdletter en al – deze zou zich in het Westen nog veel verder ontwikkelen. Juist door de soms harde confrontaties met de westerse samenleving krijgt Inayat Khans soefisme zijn universele vorm, zijn verdere verdieping en psychologische ondertonen.

Dat was een voor Inayat Khan vaak pijnlijke ontwikkeling. Een ontwikkeling die inhield dat hij afstand moest nemen van zijn muziek als heilig middel om tot verdieping te komen. Die ook inhield dat het geschreven woord een grote rol ging spelen in plaats van de zo belangrijke mondelinge en persoonlijke overdracht. En daarnaast betekende het dat hij afstand moest nemen van veel van de termen die hij kende uit de mystiek van de islam; hij moest ze herijken in westerse termen en een nieuw vocabulaire ontwikkelen dat aansloot bij westerse religieuze gevoelens en wetenschappelijke feiten. Hij moest aanvaarden dat mensen in het Westen niet bereid waren om twee uur per dag uit te trekken voor mystieke oefeningen, maar ten hoogste twintig minuten. En het moeilijkste van alles was wellicht dat, zoals Inayat Khan verzuchtte, in het Westen niemand zich kon openstellen als leerling, maar iedereen zich meester waande. In plaats van ‘indrinken’ van mystiek, hechtte – hecht? – men in het Westen aan discussie.

Had moershid Madani dit allemaal al voorzien? Hoe dan ook, toen drie jaar na deze inwijding Inayat Khans vader overleed kon Inayat Khan de wens vervullen die hij al sinds zijn jeugd koesterde. Hij vertrok op 13 september 1910 naar Bombay om zich daar in te schepen, samen met zijn jongere broer Maheboob en achterneef Ali Khan, om via het Suezkanaal en Napels naar New York te varen, en hij zou gedurende zestien jaar in het Westen een boodschap verspreiden die nog steeds doorklinkt.

Vervolg: De overtocht