Leven en Leer

Inayat Khan (1882-1927) bracht in praktijk wat hij verkondigde. Hoe hij het universeel soefisme vorm gaf, is niet los te zien van zijn leven. Hij was een wereldburger die onvermoeibaar rondreisde in India, de Verenigde Staten en Europa en in staat was om over grenzen van cultuur, religie en wetenschap heen te reiken. Door zijn brede blik op de wereld, en zijn doorleefde ondogmatische begrip van mystiek, kon hij inzichten uit oude oosterse tradities verbinden met soortgelijke inzichten uit de joods-christelijke traditie. En hij kon dit verwoorden op een manier die nog steeds aansluit bij ons moderne westerse leven. Wat hij de mensen in zijn tijd voorhield is heel herkenbaar en de oefeningen die hij gaf openen nog steeds perspectieven op een bewuster leven. Deze zeggingskracht en verreikende invloed zijn des te opvallender gezien de korte tijd dat hij leefde, en de nog kortere tijd dat hij, van 1910 tot 1926, in het Westen actief was als musicus en mystiek leraar. Zoals gebruikelijk in zijn traditie schreef hij zelf nauwelijks iets, maar wat hij de mensen uit zijn tijd in vele honderden lezingen voorhield, is wel door hen (in stenografie) vastgelegd en in veertien forse boeken gebundeld. Inayat Khan wist in die lezingen werelden van verschil te overbruggen en leefde daarmee voor, waarover hij sprak, namelijk dat wij voorbij alle uiterlijke verschillen één zijn, dat de hele schepping één is, en dat wij die eenheid kunnen ervaren in het licht van onze ziel.

Om zo goed mogelijk aan te sluiten bij zijn gehoor paste hij voortdurend zijn woordkeuze en invalshoek aan. Hij varieerde in uitdrukkingsvormen, om de onderliggende eenheid van leer en leven zo adequaat mogelijk aan het licht te brengen. Zo ontwikkelde hij een werkelijk universeel soefisme. Voor een goed begrip daarvan is het daarom belangrijk niet alleen de woorden te kennen, maar ook het leven van Inayat Khan en de context waarin hij optrad. Dan is beter te begrijpen waarom hij dingen elke keer net iets anders kon zeggen. Dan komt de poëzie van wat hij zegt tot leven, de muziek van de musicus die hij altijd is gebleven.

Vervolg: Musicus in India