header

spirituele ontwikkeling

Overgave

Het is frappant te constateren dat in de spirituele werken van Hazrat Inayat Khan...

Het is frappant te constateren dat in de spirituele werken van Hazrat Inayat Khan nauwelijks het woord ‘overgave’ voorkomt. Kan dit te maken hebben met zijn rol als oosterse mysticus die reeds een zodanige sterke verbondenheid met de Ene heeft gerealiseerd dat hij de weerstanden onderschat respectievelijk overschat die de westerse wereld ondervindt bij het zich toevertrouwen aan de Ene?

Zelf zegt hij hierover in zijn lezing Houding: “Overgave is een kenmerk van heiligen, en hoopvolle verwachting is een kenmerk van de meesters.” Dit laatste sluit goed aan bij de gedachten van de Zwitserse psychiater Carl Jung dat het voltooien van het individuatieproces, Zelfrealisatie, slechts voor enkelen bebestemd is.

Uiteraard kwam Hazrat Inayat Khan niet met lege handen naar het Westen. In de Vadan verwoordt hij het als volgt: “Het ware leren is alles ont-leren wat je hebt aangeleerd”. Alvorens ik hierop verder inga zal ik eerst het begrip ‘overgave’ verder toelichten.

Zowel de apostel Paulus als de Duitse mystici Eckhart en Taulus wezen er al op dat de overgave van je hele hart een noodzakelijke voorwaarde is om het werk van de Heilige Geest, de Ene, niet te blokkeren. Ook Dietrich Bonhoeffer, Eckhart Tolle en Dorothee Sölle benadrukken deze geesteshouding eveneens. Maar wat bedoelen ze nu precies met je over te geven, vertrouwen te hebben, in de werking van de Ene? Als Meister Eckhart spreekt over ‘Gelassenheit’ dan heeft dit woord een geheel andere betekenis dan in ons dagelijks taalgebruik. Wij begrijpen ‘gelatenheid’ doorgaans als lijdzaam of een zich passief overgeven aan de werkelijkheid. Dit is niet het geval bij Eckhart. Bij hem betekent ditzichzelf en in God. In deze situatie heeft hij contact met een innerlijk centrum, een lege plek om te blijven.

Voor Eckhart Tolle is overgave de eenvoudige maar tegelijk diepe wijsheid van mee geven met in plaats van je verzetten tegen de stroom van het leven. De enige plek waar je de stroom van het leven kunt ervaren is het Nu, dus overgave betekent dat je het huidige moment onvoorwaardelijk en zonder voorbehoud accepteert. Door deze aanvaarding geef je de worsteling om antwoorden te vinden met je beperkte verstand op en dàn kan een grotere intelligentie in je gaan doorwerken.

Deze toestand van je innerlijk niet verzetten stelt je open voor het ongeconditioneerde bewustzijn dat oneindig veel groter is dan het menselijke verstand. Deze geweldige intelligentie kan zich dan door jou uiten en je helpen, zowel van binnen uit als van buiten af. Voor de theoloog Paul Tillich is de moed om te zijn geworteld in de God die verschijnt wanneer God in de angst voor twijfel is verdwenen. Aanvaarden dat men aanvaard wordt hoewel men onaanvaardbaar is, daarop berust de moed om te vertrouwen. Deze ‘mystieke’ levenshouding wordt door grote groepen van de mensheid als vormende kracht aanvaard en beleefd. Mystieke eenwording is voor hen een zelfovergave in een hoger, vollediger en radicaler vorm. Het is de volmaakte vorm van zelfbeaming. Geloof is de ervaring van deze kracht.

 

Het voorgaande overziende is het begrijpelijk dat Hazrat Inayat Khan niet voor niets deze weg naar een persoonlijke ontmoeting met God slechts voor heiligen bestemd zag. Daarom gaf hij de mensen die op reis wilden gaan een nieuwe methode om die weg daadwerkelijk te kunnen voltooien, namelijk ont-leren.

 

Het spirituele bereiken is van het begin tot het eind ont-leren wat je hebt geleerd. Maar hoe doe je dat, ontleren?

 

Ont-leren

In zijn lezing over Ontleren zegt hij ondermeer het volgende over: “Het proces van geestelijke verwezenlijking voltrekt zich door ont-leren. Maar hoe doe je dat ont-leren? Wat je hebt geleerd zit in je. Je kunt het voor elkaar krijgen door wijzer te worden. Hoe wijzer je wordt, hoe meer je in staat bent je eigen ideeën tegen te spreken. Hoe minder je wijs bent, hoe meer je vast houdt aan je eigen ideeën. Geestelijke zuivering is daar de enige methode om het spirituele doel te bereiken. Om dat te bereiken moet je naar het gezichtspunt van iemand anders kijken. Want in werkelijkheid is ieder gezichtspunt iemands eigen gezichtspunt. Hoe ruimdenkender je wordt, hoe groter verwerkelijking je bereikt, hoe meer je inziet dat ieders gezichtspunt goed is. Als je in staat bent je bewustzijn uit te breiden tot en met het bewustzijn van iemand anders, wordt jouw bewustzijn dubbel zo ruim. En zo kan het net zo ruim worden als dat van duizenden mensen, als je je eraan went te proberen net zo te kijken als anderen.

De volgende stappen in geestelijke zuivering zijn het juiste te zien in het onjuiste en het onjuiste in het juiste, en het slechte in het goede en het goede in het slechte. De derde stap van geestelijke zuivering is zich identificeren met wat men niet is. Hierdoor zuiver je je geest van indrukken van je eigen onware identiteit.

De vierde geestelijke zuivering is jezelf vrij te maken van de vorm, en het abstracte te ervaren. De vijfde manier is in staat te zijn je geest te laten uitrusten. Wanneer de geest eenmaal gezuiverd is, is de volgende stap het cultiveren van de hartkwaliteit, wat resulteert in spirituele bereiking.”

Ook deze methode is geen gemakkelijke manier om de spirituele reis te voltooien, maar lijkt wel haalbaar. In zijn lezing over Meesterschap zegt hij daarover het volgende: “Het doel van het leven is meesterschap te verwerven. Echter, de mens heeft één vijand en die vijand is ‘beperking’. En de geest van beperking is altijd een hindernis voor het realiseren van de geest van meesterschap en deze zijn werk te laten doen. Het proces om vanuit beperking tot volmaaktheid te komen wordt mystiek genoemd. Mystiek betekent ontwikkeling van beperking tot perfectie. Alle pijn en tekort horen bij beperking, alle plezier en succes horen bij volmaaktheid. In je eigen omgeving zult je ontdekken dat degenen die ongelukkig en ontevreden zijn in het leven en anderen ongelukkig maken, diegenen zijn die beperkt zijn. Diegenen die zichzelf redden en anderen helpen, die gelukkig zijn en plezier brengen in het leven van anderen, staan dichter bij de volmaaktheid.”

En in zijn lezing over de Verruiming van het Bewustzijn zegt hij: “Om innerlijke verruiming van het bewustzijn te verkrijgen moet men zich ongetwijfeld naar binnen keren en zich afsluiten voor de buitenwereld. Maar aan de andere kant moet men ook proberen de uiterlijke verruiming van het bewustzijn te oefenen. Op deze wijze is er evenwicht. Zij die zich alleen geestelijk ontwikkelen worden eenzijdig, zij verruimen alleen het innerlijk bewustzijn en niet het uiterlijke. Dan worden zij onevenwichtig. Misschien zullen zij op geestelijk gebied uitzonderlijke vermogens krijgen, maar zij bezitten geen evenwicht. Daarom beschouwen vele mensen een geestelijk mens als iemand die niet goed bij het hoofd is. Indien de wereld er zo over denkt moeten wij er zeer voor oppassen, dat wij de wereld geen verkeerde indruk geven. Indien wij een beroep uitoefenen, indien wij in zaken zijn of in de industrie, behoren wij ons er geheel aan te geven en aan de wereld te laten zien dat wij even praktisch kunnen zijn als ieder ander. Dat wij ook economisch kunnen zijn, en regelmaat kennen, en systematisch zijn, volhardend en vol ondernemingslust. Wij moeten al deze hoedanigheden tonen en ons tegelijk geestelijk ontwikkelen: want deze hoedanigheden moeten het bewijs leveren van ons geestelijk leven.”

 

Samenvattend: verruiming van je bewustzijn door geestelijk zuiveren en het cultiveren van de hartkwaliteit zijn onder meer de middelen die Hazrat Inayat Khan de mensheid heeft aangereikt om de spirituele reis tot een goed einde te brengen. Wie de weg van de ervaring tot het einde gaat, komt weer uit bij het leven van alledag. Daar moet alle ervaring zich bewijzen. Het doel is niet een verheven extase, maar de volledige ontplooiing van ons menszijn. Het leven van alledag, of zoals Josef Beys het heeft geformuleerd: ‘het centraal station’, is het schouwtoneel. Daar vindt het mysterie plaats.

Theo Kauffman